Βλαστικά κύτταρα. Λύνοντας το γόρδιο δεσμό…

17 Feb 2011

Από την πρώτη επιτυχημένη μεταμόσχευσηομφαλοπλακουντιακού αίματος το 1988, το αίμα του ομφαλίου λώρου έχει αποτελέσει μια σημαντική πηγή αιμοποιητικών βλαστικών / στελεχιαίων κυττάρων για τη θεραπεία αιματολογικών αλλά και πλήθος άλλων  νοσημάτων.

Τους τελευταίους μήνες παρατηρήθηκαν στα Μ.Μ.Ε της χώρας μας σειρά άρθρων και δημοσιευμάτων σχετικά με τα βλαστικά κύτταρα του ομφαλοπλακουντιακού αίματος και τις τράπεζες κρυοσυντήρησης εμφανίζοντας μεγάλη διχογνωμία καθώς η ηθική αιτιολόγηση της οικογενειακής φύλαξης ομφαλοπλακουντιακού αίματος έχει αμφισβητηθεί ευρέως: Θεωρείται ότι οι ιδιωτικές μονάδες ομφαλοπλακουντιακού αίματος έχουν πολύ λίγες πιθανότητες να χρησιμοποιηθούν και οι γονείς γίνονται στόχος λανθασμένων θεραπευτικών προσδοκιών σε μια πολύ ευάλωτη συναισθηματικά περίοδο.

Επιπροσθέτως οι ιδιωτικές τράπεζες κατηγορούνται  ότι αφαιρούν από την κυκλοφορία μονάδες ομφαλοπλακουντιακού αίματος που ειδάλλως θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν για αλλογενείς μεταμοσχεύσεις.

Καθώς πολλά από τα στοιχεία που έχουν αναφερθεί  ήταν μονομερή , απόλυτα και δυστυχώς ενίοτε ανακριβή, κρίναμε σκόπιμο να προσπαθήσουμε να εξηγήσουμε και να διελευκάνουμε κάποια από αυτά:

  • Αυτόλογες μεταμοσχεύσεις ΟΠΑ – Μπορούν τα κύτταρα του ΟΠΑ να χρησιμοποιηθούν για τη θεραπεία του ίδιου του παιδιού (αυτόλογες μεταμοσχεύσεις);

 Οι μεταμοσχεύσεις αιμοποιητικών κυττάρων  από μυελό των οστών (που αποτελεί μια ανάλογη διαδικασία/θεραπεία με αυτή του ομφαλοπλακουντιακού αίματος) πραγματοποιούνται εδώ και χρόνια και στη χώρα μας. Αξίζει να σημειωθεί ότι σύμφωνα με τα στοιχεία του ΕΟΜ (2002) το 57.5% των μεταμοσχεύσεων αιμοποιητικών κυττάρων που πραγματοποιήθηκαν στην Ελλάδα με προγονικά αιμοποιητικά κύτταρα  μυελού των οστών είναι αυτόλογες . Ανάλογα είναι τα στοιχεία και για την Ευρώπη. Βάσει EBMT (European Bone Marrow Transplantation society) to 63.2% των μεταμοσχεύσεων στην Ευρώπη είναι επίσης αυτόλογες.

Ιατρική έρευνα η οποία έχει δημοσιευθεί στο Journal of Clinical Oncology, αναφέρει ότι ακόμα και σε ασθένειες οι οποίες εμφανίζονται πολύ νωρίς στη ζωή (μέσα σε 12 μήνες από τη γέννηση), τα βλαστικά κύτταρα του ίδιου του παιδιού μπορούν να χρησιμοποιηθούν για αυτόλογη μεταμόσχευση. Στην συγκεκριμένη έρευνα, οι αυτόλογες μεταμοσχεύσεις βλαστικών κυττάρων σε παιδιά που έπασχαν από λευχαιμία, ήταν το ίδιο επιτυχείς με τις αλλογενείς μεταμοσχεύσεις βλαστικών κυττάρων. Συνοπτικά, αναφέρεται απόσπασμα από την συγκεκριμένη έρευνα στο Journal of Clinical Oncology: «Δημοσιεύουμε τα αποτελέσματα μεταμόσχευσης βλαστικών κυττάρων για οξεία λευχαιμία σε 26 βρέφη …οχτώ ασθενείς υποβλήθηκαν σε αλλογενείς μεταμοσχεύσεις και 18 σε αυτόλογες μεταμοσχεύσεις …αυτόλογες και αλλογενείς μεταμοσχεύσεις ανέδειξαν παρόμοια αποτελέσματα» (Marco F, et al. Journal of Clinical Oncology, 2000, 3256-3261). Βλαστοκύτταρα ομφάλιου λώρου τα οποία προέρχονται από το ίδιο το παιδί παρουσιάζουν σημαντικά πλεονεκτήματα έναντι των βλαστικών κυττάρων που προέρχονται από άλλα άτομα. Τον Απρίλιο του 2001, πραγματοποιήθηκε αυτόλογη μεταμόσχευση βλαστοκυττάρων σε ένα παιδί 11 μηνών από τον Καναδά, το οποίο έπασχε από ρετινοβλάστωμα (κακοήθης όγκος του οφθαλμού) με μετάσταση στη σπονδυλική του στήλη. Η διορατικότητα των γονέων του ως προς τη φύλαξη βλαστοκυττάρων, του έδωσε την πολυτιμότερη ευκαιρία για επιβίωση.

Βεβαίως, τα βλαστικά κύτταρα του ομφαλοπλακουντιακού αίματος όντως δεν αποτελούν κατάλληλο μόσχευμα για τις κληρονομικές ασθένειες που έχουν γενετικά αίτια και τα βλαστοκύτταρα αποδεδειγμένα φέρουν την ασθένεια (πχ στην περίπτωση μεσογειακής αναιμίας). Στις περιπτώσεις αυτές, το ιδανικότερο μόσχευμα είναι βλαστοκύτταρα ομφαλοπλακουντιακού αίματος από συγγενή που παρουσιάζει έστω και μερική ιστοσυμβατότητα. Το γεγονός αυτό επίσης συνηγορεί υπέρ της οικογενειακής φύλαξης!

Οι εφαρμογές των βλαστοκυττάρων του ομφαλικού αίματος έχουν ξεπεράσει εδώ και καιρό τη θεραπεία μόνο αιματολογικών παθήσεων και σύντομα θα αποτελούν ιδανικό ΑΥΤΟΛΟΓΟ μόσχευμα – πρώτη ύλη για μια σειρά θεραπειών αναγεννητικής ιατρικής. Υπάρχουν πολλές μελέτες που αποδεικνύουν ότι ομφαλικά βλαστοκύτταρα μπορούν να εξελιχθούν σε συνδετικούς ιστούς (όπως για παράδειγμα χόνδρο, οστά, λίπος), ηπατικά κύτταρα, παγκρεατικά κύτταρα, καρδιακά κύτταρα κ.α. Ήδη τα βλαστοκύτταρα εφαρμόζονται με επιτυχία σε επεμβάσεις καρδιάς για την ανάπλαση του μυοκαρδίου,  του παγκρέατος (θεραπεία συμπτωμάτων διαβήτη) καθώς και για την αποκατάσταση βλαβών του νευρικού συστήματος (σκλήρυνση κατά πλάκας), τόσο στο εξωτερικό όσο και στην Ελλάδα.

  • Σε ποια άτομα της οικογένειας μπορούν να χρησιμοποιηθούν τα δείγματα ομφαλοπλακουντιακού αίματος;

Τα βλαστοκύτταρα είναι 100% ιστοσυμβατά με τα άτομα από τα οποία προέρχονται. Επίσης, μπορεί να μεταμοσχευθούν σε γονείς και αδέρφια του ατόμου αυτού, σε ποσοστό πολύ μεγαλύτερο αυτού του μυελού των οστών, καθώς στις μεταμοσχεύσεις ομφαλοπλακουντιακού αίματος δεν απαιτείται απόλυτη  ιστοσυμβατότητα.

Εντούτοις πρέπει να αναφερθεί ότι , σε ορισμένες περιπτώσεις, τα βλαστοκύτταρα μπορεί να κριθούν ως ακατάλληλο μόσχευμα, αν η ποσότητά τους είναι πολλή μικρή ή αν το άτομο από το οποίο προέρχονται πάσχει από συγκεκριμένη κληρονομική νόσο.

  • Ποια είναι η πιθανότητα για μια οικογένεια να χρησιμοποιήσει τα βλαστοκύτταρα που έχει φυλάξει;

Αν ληφθεί υπ’όψιν  ότι η αιτιολογία των περισσότερων μορφών καρκίνου παραμένει άγνωστη, σε συνδυασμό με την ταχύτατη εξέλιξη της επιστήμης των βλαστικών κυττάρων, είναι πραγματικά πολύ δύσκολο να υπολογίσουμε με ακρίβεια τις πιθανότητες που έχει μία οικογένεια να χρησιμοποιήσει τα βλαστοκύτταρα που έχουν φυλαχθεί. Εν τούτοις, σύμφωνα με μια πρόσφατη ιατρική έρευνα, η οποία πραγματοποιήθηκε  υπό την αιγίδα του American Association of Blood and Marrow Transplantation το Μάρτιο του 2008, η πιθανότητα να χρειαστεί κάποιος μεταμόσχευση αιμοποιητικών κυττάρων (αυτόλογη ή αλλογενή ) στη διάρκεια της ζωής του, ανέρχεται σε 1/400 έως 1/100. Αν  ανάγουμε τον αριθμό αυτό στον ελληνικό πληθυσμό, προκύπτει ότι 25.000 – 100.000 άνθρωποι θα είναι υποψήφιοι για αυτόλογη ή αλλογενή μεταμόσχευση αιμοποιητικών βλαστοκυττάρων στη διάρκεια της ζωής τους.

Η σημαντικότητα της δημιουργίας δημοσίων τραπεζών ομφαλοπλακουντιακού αίματος στη χώρα μας είναι αναμφισβήτητη και σίγουρα το υπουργείο υγείας πρέπει να κινηθεί προς την κατεύθυνση ενίσχυσης ανάλογων πρωτοβουλιών. Σύμφωνα με τα στατιστικά στοιχεία της Ελληνικής Αιματολογικής Εταιρείας, για να καλυφθούν οι ανάγκες της χώρας μας απαιτείται η συγκέντρωση ~20,000 δειγμάτων. Δεδομένων των 100,000 τοκετών που πραγματοποιούνται στην Ελλάδα, είναι απόλυτα αντιληπτό ότι η δημόσια και η οικογενειακή φύλαξη, δεν μπορούν να θεωρηθούν ανταγωνιστικές. Διεθνώς έχουμε δει ότι ενώ η διεύρυνση ιδιωτικών τραπεζών επιταχύνεται εκθετικά, η ανάπτυξη των δημόσιων τραπεζών περιορίζεται από την κρατική χρηματοδότηση. Από τη στιγμή που περίπου το 78% των αποθηκευμένων μονάδων ομφαλοπλακουντιακού αίματος παγκοσμίως το 2006  φυλάσσονται σε ιδιωτικές τράπεζες, η ανισορροπία  θα μπορούσε να οδηγήσει τις δημόσιες τράπεζες σε εξάρτιση από τα αποθέματα των ιδιωτικών τραπεζών και τις τιμολογιακές πολιτικές τους.

Η αντιπαράθεση και η συζήτηση επομένως μπορεί εύκολα και επιτυχώς να επιλυθεί με το «μικτό» υβριδικό μοντέλο που προτείνεται σε κάποιες τράπεζες (π.χ Stemcyte®, Ισπανία) που προτείνουν την αποθήκευση μονάδων ομφαλοπλακουντιακού αίματος και για αλλογενή και για οικογενειακή χρήση. Συνεισφέροντας στην ανάπτυξη δημόσιων τραπεζών μέσω ιδιωτικής αποθήκευσης, οι υβριδικές τράπεζες βοηθούν στην αύξηση του αριθμού των διαθέσιμων μονάδων ομφαλοπλακουντιακού αίματος προς μεταμόσχευση και αυξάνουν την πιθανότητα να υπάρχουν ιστοσυμβατές μονάδες τόσο  για το ίδιο το  άτομο, όσο για την οικογένεια αλλά και για άλλους ασθενείς.

Παρατηρούμε δυστυχώς στην Ελλάδα να ενισχύεται  μια διαμάχη του δημοσίου και ιδιωτικού τομέα, σε αντίθεση με την Ευρωπαϊκή τάση, όπου αυτή η πολεμική τείνει να εκλείψει: Έτσι στην Ισπανία, βλέπουμε  να αναμορφώνεται  το νομικό πλαίσιο και να επιτρέπει και  την οικογενειακή φύλαξη (Ιανουάριος 2007). Ο αντιπρόεδρος του EUROCORD  σε πρόσφατο παγκόσμιο συνέδριο (Οκτώβριος 2007) αναγνώρισε την ανάγκη ύπαρξης και των ιδιωτικών τραπεζών και τάχθηκε υπέρ ενός μικτού μοντέλου υγιούς συνύπαρξης όπου θα εξισορροπούνται οι ανάγκες της δημόσιας υγείας και οι ιδιωτικές απαιτήσεις.

Μήπως ήρθε η ώρα και στη χώρα μας να αφήσουμε στην άκρη τις δαιμονοποιήσεις, να μην αναλωνόμαστε σε πολεμικές ιδιωτικών ή δημοσίων δειγμάτων και να αρχίσει να μας αφορά η ουσία…;

Αυστηρές προδιαγραφές λειτουργίας σε όλες τις τράπεζες, ΙΔΙΩΤΙΚΕΣ και ΔΗΜΟΣΙΕΣ, με σκοπό τη συγκέντρωση ενός μεγάλου αριθμού διαθέσιμων δειγμάτων ΥΨΗΛΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ για την μεγαλύτερη επιτυχία της μεταμόσχευσης!

Δημόσια Τράπεζα

Δείτε ποιές είναι οι διαφορές μεταξύ της δημόσιας δωρεάν φύλαξης και της οικογενιακής φύλαξης του ομφαλοπλακουντιακού αίματος

Περισσότερα

Οδηγίες

Οδηγίες για τους υποψήφιους γονείς. Τι πρέπει να προσέξετε.

Περισσότερα

Νομικό Πλαίσιο

Το νομικό πλαίσιο που ρυθμίζει τη λειτουγία των ελληνικών τραπεζών κρυοσυντήρησης ιστών και κυττάρων

Περισσότερα

Share on: