Χρήσεις των βλαστοκυττάρων στην αιματολογία και πέρα από αυτήν

21 Mar 2011

(Απάντηση του Δρ. Γ. Καραβάνα, στις θέσεις της Αιματολογικής Εταιρίας)

 

 

“…Παραπάνω παρατίθενται οι θέσεις της Ελληνικής Αιματολογικές Εταιρείας…»

 

Οι απόψεις αυτές βεβαίως είναι γνωστές εδώ και πολλούς μήνες. Έχουν αναρτηθεί στο διαδίκτυο, έχουν αποσταλεί σε όλα τα Πανεπιστήμια της χώρας και έχουν δημοσιευθεί στον τύπο. Στις θέσεις της ένωσης αιματολόγων έχουν ήδη απαντήσει γραπτά, έγκριτοι πανεπιστημιακοί, ενώ οι απόψεις της ένωσης δεν κατάφεραν να κερδίσουν την αποδοχή της ευρύτερης επιστημονικής κοινότητας. Και αυτό όχι εξαιτίας των περιπτώσεων που – ορθά – αναφέρουν, αλλά κυρίως εξαιτίας εκείνων που δεν αναφέρουν.

 

Φοβόμαστε ότι η τακτική που ακολουθείται από μερίδα οργανωμένων αιματολόγων, μπορεί να οδηγήσει στην παραπλάνηση του πληθυσμού. Για το λόγο αυτό, θα απαντήσουμε ένα – ένα σε όλα τους τα επιχειρήματα, επιστημονικά και ιδεολογικά, διαπνεόμενοι από ειλικρινή πρόθεση εποικοδομητικού διαλόγου. Άλλωστε, τράπεζες και αιματολόγοι, αργά ή γρήγορα θα αναγκαστούν να συνεργαστούν προς εκπλήρωση του κοινού τους στόχου, την υγεία δηλαδή των πολιτών και συνεπώς η κάθε πλευρά θα πρέπει να στοχεύει στην εύρεση του αναγκαίου κοινού εδάφους συνεννόησης. Σε ένα πράγμα συμφωνούμε σίγουρα: ότι δεν μπορεί η υγεία να αποτελεί πεδίο σύγκρουσης μικροσυμφερόντων.

 

1) Χρήσεις των βλαστοκυττάρων του ομφαλικού αίματος

Όπως είναι εδώ και καιρό γνωστό, το ομφαλικό αίμα περιέχει τουλάχιστον τέσσερις διαφορετικούς τύπους πολυδύναμων κυττάρων, ανάμεσα στα οποία τα αιμοποιητικά στελεχιαία κύτταρα, τα μεσεγχυματικά βλαστοκύτταρα, τα ενδοθηλιακά βλαστοκύτταρα καθώς και ένας τύπος βλαστικών κυττάρων, που εμφανίζει ιδιότητες παρόμοιες με αυτές των εμβρυονικών βλαστικών κυττάρων. Είναι πλέον απόλυτα τεκμηριωμένο, ότι από τους κυτταρικούς αυτούς πληθυσμούς δύνανται να παραχθούν κάτω από συγκεκριμένες συνθήκες, κύτταρα οποιουδήποτε τύπου ενήλικων κυττάρων. Η ιδιότητα αυτή του ομφαλικού αίματος το καθιστά ιδιαιτέρως χρήσιμο σε μία, όλο και διευρυνόμενη, λίστα ιατρικών ειδικοτήτων, που ξεπερνά τα στενά όρια της αιματολογίας. Η άποψη λοιπόν ότι τα ομφαλικά μοσχεύματα μπορούν να χρησιμοποιηθούν μόνο για αιματολογικά νοσήματα είναι επιστημονικά παρωχημένη. Ασθένειες όπως η σκλήρυνση κατά πλάκας, ο διαβήτης τύπου Ι, η καρδιακή ανεπάρκεια, η περιφερική αγγειακή νόσος ως και οι τραυματισμοί της σπονδυλικής στήλης μπορεί σύντομα να θεραπεύονται με κύτταρα που προέρχονται από το ομφαλικό αίμα. Τα πρώτα κλινικά αποτελέσματα είναι ήδη εδώ και δημοσιοποιούνται καθημερινά σε παγκόσμια συνέδρια και επιστημονικές επιθεωρήσεις αδιαμφισβήτητου κύρους.

 

2) Αιματολογικά νοσήματα

Ακόμη και αν μείνει κανείς αποκλειστικά στο πεδίο των αιματολογικών νοσημάτων, παρατηρεί ότι η επιχειρηματολογία που παραθέτει η ένωση αιματολόγων αποκαλύπτει μόνον τη μισή αλήθεια. Είναι γεγονός ότι πολλά από τα αιματολογικά νοσήματα είναι γονιδιακής αιτιολογίας και συνεπώς κάθε αυτόλογο μόσχευμα μεταφέρει τις ίδιες γονιδιακές αλλοιώσεις. Ακόμη όμως κι αν θεωρήσουμε ότι τα αίτια των αιματολογικών κακοηθειών είναι πάντοτε κληρονομικά και ότι πάντοτε απαιτείται ένα αλλογενές μόσχευμα (ιδανικά προερχόμενο από αδερφό ή γονιό του πάσχοντα), η ιδιωτική φύλαξη θα παρέχει και πάλι τον μόνο σίγουρο τρόπο για την εξασφάλιση ενός τέτοιου μοσχεύματος! Ακόμα και έτσι δηλαδή να ήταν τα πράγματα, η ιδιωτική φύλαξη θα προσέφερε τις καλύτερες πιθανότητες εύρεσης ενός ιστοσυμβατού μοσχεύματος, που διαφορετικά θα είχε πεταχθεί ή θα είχε παρασχεθεί προς δημόσια φύλαξη και χρήση. Βεβαίως όλοι γνωρίζουμε (ακόμη και οι μη ειδικοί) ότι λευχαιμία, για παράδειγμα, μπορεί να πάθει κανείς και από επίκτητα αίτια, όπως η έκθεση σε ορισμένες ακτινοβολίες, η επαφή με ορισμένες μεταλλαξιογόνες ουσίες κτλ). Σε όλες αυτές τις περιπτώσεις, το αυτόλογο ομφαλικό αίμα αποτελεί βεβαίως το ιδανικότερο μόσχευμα. Άλλωστε στην Ελλάδα έχουν γίνει μέχρι τώρα αρκετές αυτόλογες μεταμοσχεύσεις αιμοποιητικών κυττάρων. Αν η ένωση αιματολόγων είχε δίκιο, πάνω σε ποια βάση έγιναν αυτές οι μεταμοσχεύσεις;

 

3) Προδιαγραφές ασφάλειας και χρήση των ιδιόκτητων μοσχευμάτων

Όσο απαράδεκτες είναι οι υπερβολές ορισμένων τραπεζών σχετικά με την πιθανότητα εκδήλωσης λευχαιμίας σε κάποιο παιδί (πιθανότητα που στην πραγματικότητα είναι πολύ μικρή) άλλο τόσο απαράδεκτη είναι και η κινδυνολογία, σχετικά με τη χρήση των ιδιωτικά φυλαγμένων μοσχευμάτων. Είναι γνωστό, ότι η σύγχρονη διαγνωστική παρέχει όλα τα απαραίτητα εργαλεία για τον έλεγχο οποιουδήποτε μοσχεύματος πριν από τη χρήση του. Τόσο η παρουσία προκαρκινικών κυττάρων όσο και η παρουσία μικροβιακών παραγόντων μπορεί εύκολα να ελεγχθεί πριν τη χρήση τους, με δεδομένο μάλιστα ότι οι περισσότερες ιδιωτικές τράπεζες καταψύχουν τα δείγματα κατά τέτοιο τρόπο, που να επιτρέπει την απόψυξη ενός μικρού μέρους του μοσχεύματος, προκειμένου να διενεργηθούν οι όποιοι έλεγχοι πιθανόν απαιτηθούν. Άλλωστε, και σε κάθε περίπτωση, στις ιδιωτικές τράπεζες ήδη διενεργούνται όλοι οι απαραίτητοι έλεγχοι που ορίζει το ευρωπαϊκό και εθνικό δίκαιο.

4) Εναλλακτικές πηγές βλαστοκυττάρων

Συχνά χρησιμοποιείται το επιχείρημα πως «τα βλαστοκύτταρα του ομφαλικού αίματος είναι ακατάλληλα ως αυτόλογο μόσχευμα και πως …όταν είναι κατάλληλα(!), θα μπορούσαν να βρεθούν από άλλες πηγές του σώματος». Είναι βεβαίως αλήθεια ότι το ομφαλικό αίμα δεν αποτελεί τη μοναδική πηγή βλαστικών κυττάρων. Αντίστοιχες πηγές αποτελεί ο μυελός των οστών (ο οποίος περιέχει πανομοιότυπα κύτταρα με το ομφαλικό αίμα), το περιφερικό αίμα και σε μικρότερο βαθμό, τα νεογιλά δόντια, η εσωτερική στοιβάδα του δέρματος και το λίπος. Το ομφαλικό αίμα παραμένει παρόλα αυτά η ιδανικότερη πηγή βλαστοκυττάρων, αφού περιέχει τον μέγιστο αριθμό τέτοιων κυττάρων ανά μονάδα όγκου και είναι το μοναδικό, που συλλέγεται με απολύτως μη επεμβατικό τρόπο. Επιπλέον, η ηλικία αυτών των κυττάρων τα καθιστά πιο εύπλαστα και με μεγαλύτερο δυναμικό πολλαπλασιασμού σε σχέση με τα κύτταρα ενός ενήλικου ατόμου. Είναι επίσης ανοσολογικά πιο ανεκτά και μικροβιολογικά καθαρότερα από οποιοδήποτε άλλο ενήλικο μόσχευμα. Δεν κατανοούμε λοιπόν γιατί η ένωση των αιματολόγων αποφεύγει να αναφερθεί σε αυτά τα αδιαμφισβήτητα πλεονεκτήματα των ομφαλικών βλαστοκυττάρων και προτείνει ανέξοδα και χωρίς πολλή σκέψη την αντικατάστασή τους από άλλα κύτταρα, όπως αυτά του μυελού, των οποίων η λήψη απαιτεί γενική αναισθησία και τρύπημα οστού, για να ληφθούν τελικά κύτταρα που θα είναι ποιοτικώς υποδεέστερα.

 

5) Κοινωνική διάσταση της έλλειψης δωρητών ομφαλικού αίματος και ο ρόλος των ιδιωτικών τραπεζών

Οι ιδιωτικές τράπεζες συχνά κατηγορούνται ότι «στερούν χιλιάδες μοσχεύματα από τη δημόσια τράπεζα, η οποία θα μπορούσε να παρέχει μοσχεύματα για όλους». Εδώ, παρά τις καλές προθέσεις, επιχειρείται ένα λογικό άλμα: ένα μόσχευμα που δεν καταλήγει σε ιδιωτική τράπεζα, καταλήγει συνήθως στα σκουπίδια, όχι στη δημόσια τράπεζα. Μιλώντας τουλάχιστον για τα μέλη μας, διαβεβαιώνουμε την ένωση αιματολόγων ότι πάντοτε πληροφορούμε τους γονείς για τη δυνατότητα δωρεάς στη δημόσια τράπεζα. Είναι συνεπώς εντελώς παραπλανητικό να λέγεται, ότι αν δεν υπήρχαν ιδιωτικές τράπεζες, όλα αυτά τα μοσχεύματα θα κατέληγαν στη δημόσια τράπεζα! Αν οι κατήγοροι των ιδιωτικών τραπεζών σκεφτούν λίγο πιο ψύχραιμα θα διαπιστώσουν πως στην πραγματικότητα η διάσωση από τις ιδιωτικές τράπεζες χιλιάδων μοσχευμάτων, που διαφορετικά θα πετιόνταν, λειτουργεί προς όφελος της δημόσιας υγείας. Όταν μάλιστα καταστεί δυνατός ο αποτελεσματικός πολλαπλασιασμός των βλαστοκυττάρων σε συνθήκες κυτταροκαλλιέργειας, θα μπορούν τα ζευγάρια που έχουν κρατήσει το ομφαλικό αίμα των παιδιών τους να διαθέτουν μέρος του προς δημόσια χρήση. Μια τέτοια – πολύ πιθανή – εξέλιξη, θα αποτελούσε τη μεγαλύτερη ίσως συνεισφορά του ιδιωτικού τομέα, στη δημόσια υγεία.

 

6) Άδεια λειτουργίας

Το συγκεκριμένο θέμα το έχουμε ξεκαθαρίσει σε προηγούμενο άρθρο. Η επιτροπή που θα εκδόσει τις άδειες των τραπεζών κρυοσυντήρησης έχει ήδη συσταθεί και περιμένει για την ολοκλήρωση του έργου της, την έκδοση των προεδρικών διαταγμάτων που θα ενσωματώνουν τις ευρωπαϊκές οδηγίες (που ήδη εφαρμόζονται από τις ελληνικές τράπεζες) στο εθνικό δίκαιο. Μέχρι τότε, ιδιωτικές και δημόσιες τράπεζες λειτουργούν κάτω από το ίδιο καθεστώς και χαιρόμαστε που η ένωση αιματολόγων παραδέχθηκε στο πρόσφατο άρθρο της, το γεγονός αυτό.

Δημόσια Τράπεζα

Δείτε ποιές είναι οι διαφορές μεταξύ της δημόσιας δωρεάν φύλαξης και της οικογενιακής φύλαξης του ομφαλοπλακουντιακού αίματος

Περισσότερα

Οδηγίες

Οδηγίες για τους υποψήφιους γονείς. Τι πρέπει να προσέξετε.

Περισσότερα

Νομικό Πλαίσιο

Το νομικό πλαίσιο που ρυθμίζει τη λειτουγία των ελληνικών τραπεζών κρυοσυντήρησης ιστών και κυττάρων

Περισσότερα

Share on: